زیست شناسی دریا

مرجع دانشجویان و دانش آموختگان زیست شناسی دریا

مرجع دانشجویان و دانش آموختگان زیست شناسی دریا

زیست شناسی دریا

زیست شناسی دریا به عنوان یکی از جذاب ترین زمینه های تحصیلی رشته زیست شناسی کمتر از دو دهه است که در دانشگاه های ایران دانشجو می پذیرد. بیولوزی دریا، آلودگی دریا و بوم شناسی دریا از جمله گرایش های رشته زیست دریا هستند. در این سایت سعی بر این است تا حد امکان نیازمندی های علمی دانشجویان و دانش اموختگان این رشته از نظر آموزشی، پزوهشی و مشاوره، در قالب ارائه خدمات گوناگون پاسخ داده شود.

۱ مطلب با موضوع «اشتغال در علوم زیستی» ثبت شده است

زیست شناسی یکی از رشته های علمی برتر در سطح جهان است و به طور طبیعی مشاغل مرتبط با علوم زیستی جایگاه ویژه ای در بسیاری از کشورهای جهان دارند. این ادعا به سادگی و با اندکی جستجو در دنیای اینترنت به سادگی قابل درک است. با این وجود، متاسفانه در کشور عزیزمان ایران، به طور کلی بازار کار در علوم پایه و به طور خاص علوم زیستی به جایگاه شایسته ای دست نیافته است. شاید کسی را نتوان یافت که اگر از وی پرسیده شود که چه شغلی دارد؛ در پاسخ بگوید من زیست شناس هستم. یا به عنوان مثال بگوید من اکولوژیست هستم. در واقع دانش آموختگان گرایش های مختلف رشته زیست شناسی معمولا تحت عناوین دیگری در مشاغل مرتبط و غیرمرتبط با رشته خود به اشتغال می پردازند. ماهیت رشته زیست شناسی که بیشتر جنبه نظری دارد نیز بر مساله اشتغال دانش آموختگان این رشته اثرگذار بوده است.


برنامه ریزی ها و سیاست های جذب دانشجو طی سالیان متمادی به طوری بوده است که در علومی مانند زیست شناسی که عمدتا جنبه تحقیقاتی دارند تعداد پرشماری دانشجو هر سال پذیرفته می شوند و بعد از چند سال تحصیل به جمعیت جویای کار (که البته شاید دیگر دانشجو نباشند) ملحق می شوند و سپس مدتی جستجو و به احتمال زیاد وارد شدن به یک شغل که ممکن است ارتباط بسیار اندکی با رشته تخصصی شان داشته باشد.


 یک زیست شناس با دارا بودن دانش و تخصص کافی توانایی اشتغال در زمینه های زیر را دارد:

  • پژوهشگر علوم زیستی
 شاید ایده آل ترین شغلی است که یک دانشجوی علاقه مند به کارهای تحقیقاتی می تواند در این رشته به آن دست یابد. خواه این فرصت شغلی در آزمایشگاه های تحقیقاتی مانند علوم سلولی و مولکولی، بیوشیمی، ژنتیک و غیره باشد، خواه فرصتی برای پژوهش در دل طبیعت و یا تلفیقی از هر دو باشد. این فرصت‌های شغلی در امر تحقیق و پژوهش های مربوط به علوم زیستی در بخش دولتی مدت‌ها است که اشباع شده اند و در سال های اخیر به ندرت پیش آمده است که در آن نیروی جدیدی جذب شود. در بخش خصوصی اما ممکن است گاهی اوقات فرصت های شغلی پیش بیاید. مانند صنایع غذایی که ممکن است به عنوان مثال نیاز به جذب فردی در زمینه میکروبیولوژی داشته باشند. یا شرکت هایی که در زمینه بررسی اثرات زیست محیطی ارائه خدمات می دهند ممکن است به ندرت نیاز به جذب یک دانش آموخته بیولوژی دریا داشته باشند.

در کل تحقیقات در علوم زیستی پرهزینه است. شرکت های خصوصی نیز در تحقیقات در جستجوی مزیت های اقتصادی هستند و از جنبه های کاربردی این علوم برای دستیابی به اهداف خود استفاده می کند. در این اوضاع و شرایط، کمتر کسی حاضر است با صرف سرمایه شخصی به امر پژوهش در علوم زیستی در جنبه های محض یا غیرکاربردی مبادرت ورزد. این در حالی است که بخش عمده ای از زمان تحصیل دانشجویان صرف آموختن مفاهیم نظری و محض می شود که کاربردی در صنعت و بازار کار ندارد. یک دانش آموخته برای اشتغال به عنوان پژوهشگر علوم زیستی نیاز به برخورداری از دانش و مهارت کافی دارد. متاسفانه بخش عمده ای از دانش آموختگان فاقد مهارت های لازم هستند.

در وضعیت فعلی تعجب آور نیست که حتی اگر (فرض کنیم) به تعداد تمام دانش آموختگان این رشته و حتی سایر رشته ها فرصت شغلی داشته باشیم، بخش اعظم آن دانش آموختگان قادر به برآورده کردن حداقل انتظارات کارفرمای خود نیز نخواهند بود.

 سایر زمینه هایی که یک دانش آموخته علوم زیستی قادر به فعالیت در آن است عبارت هستند از:

  • تدریس
تدریس چه در دانشگاه، چه در مدارس شغلی است که در هر رشته ای بخشی از دانش آموختگان را جذب خود می کند.
  • تولید ترکیبات موثره دارویی، آرایشی، بهداشتی و غذایی.
  • نشر علمی
نشر دانش جزء جدایی ناپذیر از فرآیند پژوهش است. بسیاری از پژوهش ها در نهایت به نشر گزارشات و مقالات و کتابهای علمی منتهی می شود. مناسب ترین افراد برای اشتغال در نشر دانش برای هر رشته و گرایشی دانش آموختگان مستعد و توانمند همان رشته ها هستند.
  • خدمات آزمایشگاهی
  • سایر مشاغل

دانش آموختگان زیست شناسی در کشور ایران با توجه به گرایش تخصصی، و همچنین مقطع تحصیلی در حال حاضر مشاغل مختلفی دارا هستند که عبارتند از:

- استادان یا اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی به صورت رسمی، قراردادی و یا حق التدریس

- معلم یا آموزگار در سیستم آموزش و پرورش به اشکال مختلف رسمی، قراردادی و یا حق التدریس

- محقق و یا کارشناس پژوهشی در مراکز علمی و تحقیقاتی، معاونت ها و ادارات مرتبط با پژوهش در سازمان های دولتی و غیره

- مربی و کارشناس آزمایشگاه های مراکز آموزشی

- کارشناس و تکنیسین آزمایشگاه های تشخیص طبی

- کارشناس و تکنیسین در موسسات و شرکت های تولید محصولات (دانش بنیان مانند داروها، مکمل‌های غذایی، مواد آرایشی بهداشتی)

- افراد فعال در زمینه اکوتوریسم یا گردشگری طبیعت

- مشاغل متفرقه (موسسات غیردولتی، مردم نهاد، خبرنگاران و تحریریه مجلات علمی مرتبط با علوم زیستی و پزشکی و محیط زیست و غیره)


علاوه بر این مشاغل، موارد دیگری نیز وجود دارند که عمدتا از دانشجویان و بعضا فارغ التحصیلان رشته زیست شناسی بهره می گیرند که با توجه به ماهیت غیررسمی آنها به طور جداگانه معرفی می شوند:


- بازاریاب،کارشناس فروش و ویزیتور داروها، مواد آرایشی بهداشتی و لوازم و تجهیزات پزشکی، آزمایشگاه های تشخیص طبی و تحقیقاتی

- مشاور کنکور، پشتیبان آموزشی، مترجم متون تخصصی و غیره


به زمینه های شغلی فوق می توان مشاغل مدیریتی، بازرگانی و اداری در بخش دولتی و خصوصی را نیز افزود که البته ماهیتی متفاوت با موارد قبلی دارند. به عنوان مثال یک دانش آموخته زیست شناسی در گرایش فیزیولوژی که در زمینه واردات آنزیم ها و داروهای آزمایشگاهی فعال است. یا دانش آموخته ای که صاحب امتیاز یک مجله علمی است یا مدیریت یک سایت خدمات دهنده را بر عهده دارد.


روی هم رفته به دلیل فراوانی بسیار بالای دانش آموختگان از یک سو و کمبود ظرفیت اشتغال در این حوزه از علوم در کشور، دانش آموختگان زیست شناس همواره با چالش اشتغال دست و پنجه نرم می کنند. 

مطلب پیش رو بدون این که به دنبال ایجاد امید واهی برای دانشجویان و دانش اموختگان این رشته ها باشد، برخی راهکارها را که شانس موفقیت شغلی و تحصیلی آنها را افزایش می‌دهد مطرح خواهد ساخت.

به جرات می توان گفت که رشته زیست شناسی یا بیولوژی گسترده ترین علم فعلی در سطح جهان است و زمینه های تخصصی میان رشته ای بسیاری از نانوبیوتکنولوژی گرفته تا زیست شناسی دریا در این حوزه علمی شکل گرفته اند.


در این بین شاید وضعیت اشتغال برای دانش اموختگان زیست شناسی دریا بیش از همه چالش برانگیز باشد. 


بزودی در این نوشتار جنبه های مختلف این موضوع چالش برانگیز را مورد بحث و بررسی قرار خواهیم داد.


هرگونه استفاده از مطالب این سایت بدون کسب اجازه و اطلاع مدیریت سایت مجاز نمی باشد.